Türkiye–Maldivler Tercihli Ticaret Anlaşması Kapsamında Menşe ve EUR.1 Uygulamasına İlişkin Yeni Düzenleme
Ticaret Bakanlığı tarafından 24 Ağustos 2026 tarihli ve 33350 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik ile Türkiye Cumhuriyeti ile Maldivler Cumhuriyeti arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması kapsamında uygulanacak menşe kuralları ve EUR.1 Dolaşım Belgesi süreçlerine ilişkin usul ve esaslar belirlendi.
Düzenleme ile iki ülke arasındaki ticarette tercihli tarife uygulamasından yararlanacak eşyanın hangi şartlarda tercihli menşe statüsü kazanacağı, menşe ispatının nasıl yapılacağı ve EUR.1 Dolaşım Belgesi kullanımına ilişkin kurallar açıklığa kavuşturuldu.
1. Yönetmeliğin kapsamı
Yönetmelik, Türkiye ile Maldivler arasında gerçekleştirilen ithalat ve ihracat işlemlerinde, Tercihli Ticaret Anlaşması kapsamında tercihli menşe statüsü kazanmış eşyanın belirlenmesi ile bu statünün EUR.1 Dolaşım Belgesi ile tevsik edilmesine ilişkin kuralları düzenliyor.
Uygulama, anlaşmaya ekli taviz listelerinde yer alan ve ilgili menşe kurallarını karşılayan eşya bakımından önem taşıyor.
2. Tercihli menşe statüsü için hangi şartlar aranıyor?
Bir eşyanın tercihli menşeli kabul edilebilmesi için temel olarak;
- Taraf ülkelerden birinde tamamen elde edilmiş olması veya
- Menşe kurallarında belirtilen şartları karşılayacak şekilde yeterli işçilik veya işlemden geçirilmiş olması
gerekiyor.
Buna karşılık taşıma, depolama, basit ambalajlama, basit boyama veya basit montaj gibi işlemler tek başına eşyanın tercihli menşe kazanması için yeterli kabul edilmiyor.
3. %15 tolerans kuralı
Düzenlemede ayrıca belirli şartlarla tolerans uygulaması öngörülüyor.
Buna göre, genel kural olarak menşeli olmayan ve ilgili menşe kuralı kapsamında kullanılmasına izin verilmeyen girdilerin, ürünün fabrika çıkış fiyatının veya net ağırlığının %15'ini aşmaması gerekiyor.
Ancak bu tolerans kuralının Fasıl 50-63 kapsamındaki tekstil ürünleri ile işlenmiş balıkçılık ürünleri bakımından farklı kurallara tabi olduğu dikkate alınmalı.
4. EUR.1 Dolaşım Belgesi zorunluluğu
Türkiye–Maldivler arasındaki ticarette tercihli tarife uygulamasından yararlanılabilmesi için eşyanın tercihli menşe statüsünün EUR.1 Dolaşım Belgesi ile tevsik edilmesi gerekiyor.
Belge normal şartlarda ihracat sırasında düzenlenirken, istisnai durumlarda ihracattan sonra da düzenlenebiliyor.
Sonradan düzenlenen belgede “ISSUED RETROSPECTIVELY” ibaresinin kullanılması gerekiyor.
İhracat sonrasında EUR.1 belgesinin düzenlenmesine ilişkin süre ise yönetmelikte belirtilen şartlar çerçevesinde iki yıla kadar uzayabiliyor.
5. EUR.1 belgesinin geçerlilik süresi
Düzenlenen EUR.1 Dolaşım Belgesi, düzenlendiği tarihten itibaren 12 ay süreyle geçerli olacak.
Bu nedenle ithalat işlemlerinde tercihli tarife talep eden firmaların belgenin düzenlenme tarihini ve geçerlilik süresini ayrıca kontrol etmesi önem taşıyor.
6. Eşyanın değişmezliği ilkesi
Tercihli menşe uygulamasından yararlanılabilmesi için eşyanın, ihracatçı ülkeden ithalatçı ülkeye ulaştırılması sırasında değişmezlik şartını karşılaması gerekiyor.
Ürünlerin üçüncü ülkeler üzerinden transit geçirilmesi, depolanması veya sevkiyatın bölünmesi mümkün olmakla birlikte, bu işlemlerin gümrük gözetimi altında gerçekleştirilmesi ve eşyanın niteliğini değiştirecek herhangi bir işleme tabi tutulmaması gerekiyor.
7. Menşe ispatından muafiyet
Ticari amaç taşımayan belirli gönderiler için menşe ispat belgesi aranmayacak.
Bu kapsamda;
- Gerçek kişilere gönderilen 500 Avro'yu aşmayan küçük paketler,
- Yolcuların beraberindeki 1.200 Avro'yu aşmayan zati eşya
için yönetmelikte belirtilen şartların sağlanması halinde menşe ispat belgesi aranmayacak.
8. Gümrük vergilerinin geri ödenmesi ve muafiyet
Tercihli menşe ispat belgesi düzenlenen ürünlerin üretiminde kullanılan menşeli olmayan girdiler bakımından gümrük vergilerinin geri ödenmesi veya bu vergilerden muafiyet sağlanması mümkün olmayacak.
Bu düzenleme, tercihli tarife kapsamında işlem yapan ihracatçıların üretimde kullanılan girdilerin menşe ve gümrük vergisi durumlarını ayrıca takip etmesini gerektiriyor.
9. Belgelerin saklanma yükümlülüğü
İhracatçıların, eşyanın tercihli menşe statüsünü kanıtlayan tüm bilgi ve belgeleri ile düzenlenen EUR.1 Dolaşım Belgelerinin kopyalarını en az üç yıl boyunca muhafaza etmesi gerekiyor.
Bu nedenle üretim kayıtları, tedarikçi belgeleri, menşe belgeleri ve EUR.1 kayıtlarının düzenli şekilde arşivlenmesi önem taşıyor.
10. Hangi firmaları ilgilendiriyor?
Düzenleme başta;
- Türkiye ile Maldivler arasında ithalat veya ihracat yapan firmaları,
- Gümrük işlemlerini yürüten gümrük müşavirlerini,
- Lojistik ve uluslararası taşımacılık firmalarını,
- Depolama ve serbest bölge operasyonlarını yöneten işletmeleri,
- Kurumların dış ticaret ve gümrük departmanlarını
doğrudan ilgilendiriyor.
Özellikle Maldivler ile düzenli ticaret yapan firmaların, tercihli tarife uygulamasından yararlanabilmek için ürünlerinin menşe kurallarını karşılayıp karşılamadığını ve EUR.1 belgesi süreçlerini işlem öncesinde kontrol etmeleri gerekiyor.
11. Yürürlük tarihi
Yönetmelik, 1 Ağustos 2026 tarihinden geçerli olmak üzere 24 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.
Dolayısıyla Türkiye–Maldivler arasındaki tercihli ticaret işlemlerinde, bu tarihten itibaren ilgili menşe kuralları ve EUR.1 Dolaşım Belgesi hükümlerinin dikkate alınması gerekiyor.
Sonuç
Türkiye ile Maldivler arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması kapsamında yapılan ithalat ve ihracat işlemlerinde menşe kurallarının doğru uygulanması ve EUR.1 Dolaşım Belgesinin usulüne uygun şekilde düzenlenmesi, tercihli tarife avantajından yararlanılması açısından kritik önem taşıyor.
Özellikle ihracatçı firmaların ürün bazında menşe kriterlerini, kullanılan girdilerin menşe durumunu ve gerekli tevsik edici belgeleri işlem öncesinde kontrol etmeleri, gümrük işlemlerinde olası sorunların önüne geçilmesi açısından önem arz ediyor.